آخرین خبرها, اعلانات مهم, عسل درمانی, مقالات, مقالات نشریه

ژنتیک علیه کنه واروا

اشاره:
اینکه چگونه می‌توان با استفاده از دانش ژنتیک بر علیه بیماریها و آفات مبارزه کرد موضوعی شگفت انگیز و علمی است منتهی کار کردن برای این دانش به گونه‌ای که زنبورداران بتوانند ازآن در مزارع خود بهره بگیرند موجب استفاده کمتر از مواد شیمیایی و سلامت بیشتر زنبور عسل می‌شود. مهندس علیرضا سمیعی کارشناس ارشد ژنتیک و اصلاح نژاد زنبور عسل پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران (پردیس کرج) این فرایند را به زبانی ساده و قابل اجرا برای زنبورداران توضیح داده است. اگرچه ممکن است انجام این فرایند برای کل کلنی‌های یک زنبورستان زمانبر باشد ولی انتخاب یک هسته مرکزی برای این فعالیت می‌تواند به تثبیت این ژن در زنبورستان کمک کند.

امروزه کنه واروآ، یکی از اصلی‏ترین و خسارت‌زا آفات و انگلهای زنبورعسل به شمار می‏آید و این انگل تبدیل به یک مسئله و مشکل جهانی شده است. کنه واروآ نه
تنها توسط تغذیه بافت‏های چربی بدن زنبورعسل به او خسارت زده، بلکه یک راه‌ اصلی در انتقال ویروس‏های مختلف به بدن زنبورعسل می‏باشد.
تا کنون مطالعات بسیار زیادی در جهت تولید نژاد‏های مقاوم به کنه واروآ، به منظور کاهش استفاده از کنه‏کش‏ها انجام گرفته است. زیرا استفاده از کنه‏کش‏ها در مدت زمان طولانی می‏تواند منجر به تولید کنه‏هایی تکامل یافته و مقاوم نسبت به این مواد شود. آنگونه که اظهار می‏شود برخی از نژادهای زنبورعسل دارای مقاومت ذاتی نسبت به کنه واروآ هستند اما بیشتر سعی و تلاش محققان بر تولید لاین‏های مقاوم در نژادهای تجاری بوده است. به منظور تولید اینگونه نژادهای مقاوم به کنه، ابزاری به نام علم ژنتیک به کمک ما می‏آید.

ژنتیک چیست ؟
ژنتیک در واقع همه چیز است…
ژنتیک در واقع نقشه‏ای است از نحوه زیستن، حتی در ما انسان‏ها، تمامی رفتارهای روزانه، حرکات و حتی حرف‏هایی که می‌زنیم، تحت کنترل ژنتیک است و در اصل این ژنتیک است که فعالیت می‏کند و کار انجام می‏دهد. در زنبورعسل نیز می‏توان با کمک گرفتن از ژنتیک در مقابل بسیاری از بیماری‏ها، آفات و انگل‏ها مقاومت ایجاد کرد.
زنبور‏های عسل به صورت پیش‌فرض، دارای مکانیسم‏هایی بوده که از طریق آنها در برابر بسیاری از بیماری‏ها مانند لوک، لارو گچی و حتی کنه واروآ از خود مقاومت نشان دهد.
به این دسته از رفتارها و عملکردها، مکانیسم‏های ژنتیکی زنبورعسل در جهت مقابله با بیماری‏ها، آفات و انگل‏ها گفته می‏شود. از جمله این مکانیسم‏ها می‏توان به رفتار بهداشتی (Hygienic behavior)، رفتار نظافتگری (Grooming behavior)، طول دوره شفیرگی زنبورعسل (Post-capping) و. .. اشاره کرد که در این مقاله صرفا به رفتار بهداشتی اشاره می‌شود.

رفتار بهداشتی چیست و چه کاربردی دارد ؟
رفتار بهداشتی یک مکانیسم ژنتیکی است که در زنبورهای عسل وجود دارد و این رفتار نیاز به آموزش نداشته و در ناخودآگاه زنبوران وجود دارد و آن‏ها از این رفتار در برابر بیماری‏های متفاوتی مانند لارو گچی، لوک آمریکایی و اروپایی و همچنین در برابر کنه واروآ استفاده می‏کنند.
زنبورهایی که دارای این رفتار هستند، قادر به شناسایی شفیره‏های آلوده (در خصوص آلودگی به کنه واروآ، شفیره‏هایی را که دارای سطح آلودگی بسیار زیادی بوده باشند) از طریق سیستم بویایی بو کرده که این سیستم بویایی خود نیز توسط یک ژن خاص کنترل می‏شود. پس از شناسایی سلول آلوده، در سلول را باز کرده و شفیره درون سلول را بیرون آورده و به خارج از کندو انتقال می‌دهد تا جلوی شیوع و گسترش آلودگی در کندو، را بگیرد.
رفتار بهداشتی به صورت کلی دارای سه مرحله است:
1. شناسایی شفیره‏های آلوده و مرده از طریق سیستم بویایی
2. درپوش برداری سلول‏های دارای شفیره آلوده
3. حذف و بیرون انداختن شفیره‏های آلوده و مرده
که هر کدام از این مراحل توسط زنبورهای دارای ژن خاص انجام می‏شود.
در طی این مراحل گروهی از زنبورهای پرستار که دارای ژن‏های شناسایی شفیره‏های آلوده بوده، در ابتدا این شفیره‏ها را شناسایی کرده و پس از آن گروهی دیگر از زنبورهای پرستار که ژنهای حذف لارو و شفیره آلوده را دارا هستند به سراغ سلول‏های فاقد درپوش رفته و شفیره درون آن را بیرون آورده و به خارج از کندو انتقال می‏دهند
ما می‏توانیم توسط اصلاح‏نژاد و انتخاب جمعیت‏های دارای سطح بالایی از رفتار بهداشتی ( در اصطلاح زنبورهای بهداشتی) و گسترش ژن‏های رفتار بهداشتی در میان کلنی‏هایمان و گسترش جمعیت‏ها و کلنی‏های بهداشتی، زنبورها را در برابر بسیاری از بیماری‏ها، آفات، انگل‏ها به ویژه کنه واروآ مقاوم سازیم.

روش برآورد میزان رفتار بهداشتی کلنی
به منظور برآورد میزان رفتاربهداشتی کلنی، در ابتدا یک قاب دارای شفیره‏ را انتخاب کرده و سپس محدوده‏ای از سلول‏های شفیره را مشخص کرده و تعداد سلول‏های شفیره آن محدوده را شمارش و سپس یادداشت کرده، به منظور افزایش دقت اندازه‏گیری در این مرحله می‏توان از دستگاه ملکه سنج نیز استفاده کرد. در مرحله‏ی بعد، شفیره‏های محدوده‏ی مشخص شده را با فرو کردن سوزن به درون سلول‏های شفیره، کشته و سپس قاب حاوی شفیره‏‏ی کشته شده را در جای خود در کندو قرار می‏دهیم. البته به منظور کشتن شفیره‏ها روش‏های متفاوتی مانند منجمد کردن شفیره‏ها، کشتن توسط نیتروژن مایع و. .. وجود دارد که یکی از راحت ترین و کاربردی‏ترین آنها استفاده از سوزن است.
پس از گذشت 48 ساعت از کشتن شفیره‏ها، قاب مورد نظر را بررسی کرده و تعداد سلول‏های تخلیه شده و سلول‏هایی که فقط درپوش آنها برداشته شده و سلول‏هایی که دست نخورده باقیمانده است را یادداشت کرده و توسط فرمول زیر درصد رفتار بهداشتی جمعیت را برآورد کنید.

مجله زنبورداران پیشرو / خبری، آموزشی و تحلیلی ، سال ششم ، شماره 30 / فروردین، اردیبهشت 1400

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.